Con todo, actualmente só dous deles están en uso mentres o resto están nun estado de conservación regular ou malo segundo indican no PXOM (Plan xeral de ordenación municipal). Hai, pese ao paso do tempo, algunhas notables excepcións das que poder gozar, como o muíño do Eixo de Abaixo, ao pé dunha pasarela de pedra descuberta, ou o muíño de dúas augas da ermida de Santa Lucía. Os muíños xunto ao río Santa Lucía utilizábanse orixinalmente para moer gran, principalmente millo, trigo e centeo.
Pero non todo era traballo ao redor dos muíños. As horas de espera mentres saía a fariña fixeron que estes fosen lugares de reunión de familias e veciñanza mentres gozaban de momentos de diversión.
Nesta espera contábanse lendas, compartíanse segredos e crese que naceu a muiñeira, típica danza galega, mentres bailaban dentro e fóra dos muíños. Unido á danza sempre está a música, e neste apartado atopámonos con gran cantidade de cantigas dedicadas aos muíños e á vida arredor deles.
Unha noite no muíño,
unha noite non é nada.
Unha semaniña enteira,
iso si que é muiñada.
Tamén en máis dunha ocasión foron testemuñas directas dos primeiros amores, como queda reflectido nestoutra letra:
O muíño non é muíño,
que é capela dos ratos,
onde se daban os bicos
e mailos moitos abrazos.
